Vulvodynie: pijn aan de vulva serieus nemen

Een branderig gevoel bij het zitten, pijn bij het fietsen of bij het inbrengen van een tampon, en een arts die zegt dat er niets te zien is. Veel vrouwen met vulvodynie herkennen dat patroon. Omdat de huid er vaak normaal uitziet, duurt het regelmatig lang voordat de klacht een naam krijgt. Pijn die niet zichtbaar is, blijft echter gewoon pijn.

Vulvodynie is pijn aan de vulva die minstens drie maanden aanhoudt en waarvoor bij onderzoek geen duidelijke oorzaak wordt gevonden. De vulva is het uitwendige deel van de geslachtsorganen: de schaamlippen, de clitoris en het gebied rond de vaginale opening. Zonder duidelijke oorzaak betekent niet dat de pijn ingebeeld is, maar dat een infectie, huidziekte of andere aandoening de klacht niet volledig verklaart.

Hoe de klachten zich uiten

Vrouwen beschrijven de pijn als branderig, schraal, stekend, rauw of overgevoelig. Bij de ene vrouw ontstaat de pijn alleen bij aanraking, bijvoorbeeld bij vrijen, strakke kleding of een fietszadel. Dat heet gelokaliseerde, uitgelokte vulvodynie, en als de pijn rond de vaginale opening zit, spreken artsen van vestibulodynie. Bij een andere vrouw is een groter gebied pijnlijk en komt de pijn ook zonder aanraking op. Een gemengde vorm komt ook voor. Wie meer wil lezen over deze vormen en over de wisselwerking met vaginisme, vindt bij Wonderstate, een webshop voor intieme verzorging, een uitgebreid achtergrondartikel over vulvodynie.

De weg naar een diagnose

De huisarts is het eerste aanspreekpunt en verwijst zo nodig door naar een gynaecoloog. Het gesprek gaat over de plek, de aard en het verloop van de pijn, en over eerdere infecties, huidklachten, medicatie, menstruatie en seks. Bij het lichamelijk onderzoek raakt de arts vaak met een vochtig wattenstokje voorzichtig verschillende plekken aan om het pijngebied in kaart te brengen. Infecties en huidaandoeningen worden eerst uitgesloten of apart behandeld. Een vrouw mag vooraf vragen wat er gaat gebeuren en het onderzoek op elk moment stoppen.

Behandelsporen

Er is geen vaste behandeling die bij iedereen werkt. Vaak bestaat de aanpak uit meerdere sporen tegelijk. Een bekkenbodemfysiotherapeut richt zich op spierspanning, ademhaling en het leren ontspannen van de bekkenbodem, want pijn en aanspannen versterken elkaar. Een seksuoloog helpt bij de invloed van de pijn op intimiteit en de relatie, en bij het doorbreken van de cirkel van pijn, spanning en vermijden. Soms bespreekt de arts daarnaast medicatie. Welke combinatie past, verschilt per persoon en vraagt meestal wat tijd.

Milde verzorging als aanvulling

Dagelijkse verzorging lost vulvodynie niet op, maar kan voorkomen dat de gevoelige huid extra geprikkeld raakt. Lauw water is voor de vulva meestal genoeg. Geparfumeerde zeep, douchegel met sterke geurstoffen en intieme sprays kunnen de huid uitdrogen. Wie toch een wasmiddel wil gebruiken, kiest een zeepvrij en pH-gebalanceerd product. Een overzicht van zulke producten, zoals een prebiotisch intiem wasschuim en een vulvabalsem met sheaboter, staat op https://inwonderstate.com/nl/collections/intieme-verzorging. Ook katoenen ondergoed, losse kleding en droogdeppen in plaats van wrijven verminderen prikkels.

Wanneer opnieuw naar de arts

Een diagnose vulvodynie betekent niet dat elke nieuwe klacht daar automatisch bij hoort. Verandert de pijn van karakter, komen er jeuk, afscheiding, wondjes of huidveranderingen bij, dan is een nieuwe beoordeling door de huisarts of gynaecoloog nodig. Het helpt om voor zo’n afspraak een paar weken bij te houden wanneer de pijn optreedt, hoe sterk die is en wat eraan voorafging. Zo’n overzicht geeft de arts in korte tijd een veel scherper beeld dan een herinnering achteraf.